SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nda şartlar farklı uygulanırken, eksik primlerin borçlanmayla tamamlanıp tamamlanamayacağı da statüye göre değişiyor.
Dul ve yetim aylığında prim şartı kritik
Sosyal güvenlik sisteminde ölüm aylığı, halk arasında daha çok dul ve yetim aylığı olarak biliniyor. Emekli olmadan hayatını kaybeden sigortalının geride kalan eşine ve çocuklarına aylık bağlanabilmesi için kanunda belirtilen asgari prim ve sigortalılık şartlarının sağlanması gerekiyor.
Bu şartlarda bir günlük eksiklik bile aylık bağlanmasını engelleyebiliyor. Bu nedenle vefat eden kişinin hangi statüde sigortalı olduğu, kaç gün priminin bulunduğu ve sigortalılık başlangıç tarihi büyük önem taşıyor.
SSK’da 5 yıl ve 900 gün şartı aranıyor
SSK yani 4/a kapsamında çalışan bir sigortalının vefatı halinde hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanabilmesi için en az 5 yıldan beri sigortalı olması ve toplamda 900 gün prim bildirilmiş olması gerekiyor.
Örneğin 1 Temmuz 2026 tarihinde vefat eden bir SSK’lı için hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi adına sigorta başlangıcının en geç 1 Temmuz 2021 olması ve en az 900 gün priminin bulunması gerekiyor.
Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nda 1800 gün şartı
Bağ-Kur yani 4/b ile Emekli Sandığı yani 4/c kapsamında ölüm aylığı bağlanabilmesi için en az 1800 prim günü şartı aranıyor.
Emekli Sandığı’nda geçmişte 3600 gün şartı uygulanırken, 2008 yılında yapılan değişiklikle Bağ-Kur’a paralel bir sistem getirildi. Bu nedenle Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamındaki sigortalılarda 1800 gün temel kriter olarak öne çıkıyor.
Bağ-Kur’da prim borcu sorunu
Bağ-Kur’lular için ölüm aylığında dikkat edilmesi gereken bir başka konu da prim borcu. SSK’da primler işveren tarafından bildirildiği için işverenin SGK’ya borcu bulunması, hak sahiplerinin aylık hakkını doğrudan etkilemiyor.
Ancak Bağ-Kur’da primleri sigortalının kendisi ödediği için prim borcu bulunması halinde ölüm aylığı bağlanmadan önce bu borcun kapatılması istenebiliyor. Ölen Bağ-Kur’lunun 1800 günden fazla primi bulunsa bile, ödenmemiş prim borcu varsa hak sahipleri aylık bağlatmak için bu borçla karşı karşıya kalabiliyor.
Ölüm aylığı hesaplanırken prim günü nasıl dikkate alınır?
Çalışırken hayatını kaybeden sigortalının prim günü az olsa bile, ölüm aylığı hesabında bazı koruyucu hükümler uygulanıyor.
Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamında prim günü 1800’den fazla ancak 9000 günden az olan bir sigortalı için aylık hesabı yapılırken 9000 gün çalışmış gibi değerlendirme yapılabiliyor.
SSK kapsamında ise vefat eden kişinin prim günü 7200’den az ise ölüm aylığı hesabında 7200 gün esas alınabiliyor. Bu uygulama, genç yaşta hayatını kaybeden sigortalıların hak sahipleri açısından önemli bir güvence sağlıyor.
İş kazasında prim günü şartı yok
İş kazası sonucu yaşamını yitiren sigortalıların hak sahipleri için farklı bir uygulama bulunuyor. Bu durumda eş ve çocuklara gelir bağlanırken prim günü şartı aranmıyor.
Sigortalı işe başladığı gün iş kazası nedeniyle hayatını kaybetmiş olsa bile, hak sahiplerine gelir bağlanabiliyor. Bu yönüyle iş kazasına bağlı haklar, normal ölüm aylığı şartlarından ayrılıyor.
Eksik prim borçlanmayla tamamlanabilir mi?
Dul ve yetim aylığında en çok merak edilen konulardan biri eksik prim günlerinin borçlanmayla tamamlanıp tamamlanamayacağı. Bu konuda sigorta statüsü belirleyici oluyor.
Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamındaki sigortalıların hak sahipleri, varsa askerlik ya da doğum gibi borçlanma haklarını kullanarak eksik günleri tamamlayabiliyor. Bu durumda tüm süreyi borçlanmak zorunlu değil; yalnızca eksik gün kadar borçlanma yapılabiliyor.
SSK’da hak sahipleri eksik günü borçlanamıyor
SSK kapsamında ise durum farklı. SSK’lı vefat eden kişinin hak sahipleri, ölüm aylığı bağlatmak için eksik prim günlerini askerlik ya da doğum borçlanmasıyla tamamlayamıyor.
Bu nedenle 900 gün yerine 899 gün primi bulunan bir SSK’lının hak sahipleri, eksik 1 günü borçlanarak tamamlayamadığı için dul ve yetim aylığı alamayabiliyor. Bu ayrıntı, hak sahiplerinin en çok dikkat etmesi gereken konular arasında yer alıyor.
Bağ-Kur’da dondurulan hizmetler ihya edilebilir
Ölen Bağ-Kur’lunun hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için dondurulmuş hizmet sürelerini ihya edebiliyor. Ancak burada önemli bir fark bulunuyor.
Askerlik ve doğum borçlanmasında yalnızca eksik gün kadar ödeme yapılabilirken, Bağ-Kur ihyasında dondurulan sürenin tamamının canlandırılması gerekiyor. Kısmi ihya hakkı bulunmadığı için bu işlem daha yüksek maliyet doğurabiliyor.
Dul ve yetim aylığı nasıl paylaştırılır?
Ölen sigortalının eşine genel olarak emekli aylığının yüzde 50’si oranında dul aylığı bağlanıyor. Aylık bağlanan çocuk bulunmaması, dul eşin çalışmaması ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir ya da aylık almaması durumunda bu oran yüzde 75’e çıkabiliyor.
Çocukların her birine ise yüzde 25 oranında yetim aylığı bağlanıyor.
Kız ve erkek çocuklarda şartlar farklı
Kız çocukları, herhangi bir işte çalışmadıkları ve kendi çalışmalarından dolayı emekli aylığı almadıkları sürece, evli olmamak şartıyla yaş sınırı olmadan yetim aylığı alabiliyor.
Erkek çocuklarda ise yaş sınırı uygulanıyor. Erkek çocuklar 18 yaşına kadar yetim aylığı alabiliyor. Lise ve dengi öğrenim görenlerde bu süre 20 yaşa, yükseköğrenim görenlerde ise 25 yaşa kadar uzuyor.
Lisans eğitimini tamamladıktan sonra yüksek lisans ya da doktora yapan erkek çocuklar da 25 yaşına kadar yetim aylığı almaya devam edebiliyor.
Yorumlar
Kalan Karakter: