İzmir’de geliştirilen su altı robotları HES’lerde kesintisiz üretimin önünü açtı

Hidroelektrik santrallerde (HES) tünel denetimlerinin Türkiye'de geliştirilen su altı robotları aracılığıyla su boşaltılmadan yapılabilmesi, üretim kesintilerini ve iş güvenliği risklerini önemli ölçüde azaltıyor.   Geleneksel yöntemlerde tünellerdeki suyun tahliye edilmesi, hidrostatik basıncın değişmesi nedeniyle çökme riskini artırıyor ve bu durum hem çalışanlar hem de tünel yapısı açısından ciddi riskler doğuruyor. Görsel denetime dayalı bu yöntemler, uzun sürmesi, yüksek maliyet gerektirmesi ve üretimde kesintiye yol açması nedeniyle HES işletmeleri için önemli bir yük oluşturuyor. İzmir merkezli teknoloji şirketi Werover tarafından geliştirilen su altı robotu Searover, HES tünellerinin su boşaltılmadan denetlenmesine imkan tanıyarak bu riskleri ortadan kaldırmayı hedefliyor. - Geliştirilen teknolojiyle HES'lerdeki ekonomik kayıpları önlüyor Werover Kurucu Ortağı Zeynep Balca Yılmaz, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Searover’ın HES'ler için özel olarak enerji tünelleri, rezervuar yapıları, denge bacaları ve kapak yapıları gibi erişimi zor alanlarda denetim amacıyla tasarlandığını söyledi. Yılmaz, sistemin en temel farkının denetim sırasında suyun boşaltılmasına ihtiyaç duyulmaması olduğunu vurgulayarak, "Searover, HES'lerin su altı ve kapalı iletim altyapılarını denetlemek üzere geliştirilmiş bir su altı robotu ürün grubu. Özellikle HES enerji tünelleri, rezervuar yapıları, denge bacaları, kapak yapıları gibi erişimi zor, denetimi maliyetli alanlarda çalışmak üzere tasarlandı." ifadelerini kullandı. HES enerji tünelleri için geliştirilen Explorov sistemine de değinen Yılmaz, "HES enerji tünelleri için kendi geliştirdiğimiz ve ürettiğimiz ürün grubumuz Explorov, hidroelektrik enerji tünelleri içindeki suyu boşaltmadan ve üretimi maksimum bir gün durdurarak 14 kilometreye kadar hidroelektrik enerji tünelleri için erken aşamada hasar tespitini mümkün kılıyor." dedi. Yılmaz, sistemin gelişmiş sonar teknolojileri, yüksek çözünürlüklü kameralar ve farklı sensörlerle donatıldığını, karanlık ve uzun tünel geometrilerinde güvenli şekilde ilerleyebildiğini ifade etti. - Su altı robotu, üretim kayıplarını ciddi ölçüde azaltıyor Yılmaz, geleneksel yöntemlerde denetim süreçlerinin uzun duruşlara yol açtığını belirterek, "Tüneldeki suyun boşaltılması çökme riskini artırıyor ve minimum bir haftalık duruş süresi enerji kaybına yol açıyor. Tünelin çökmesi halinde bu süre en az 6 aya çıkabiliyor ve onarım maliyetleri minimum 20 milyon dolara ulaşabiliyor." diye konuştu. Searover sayesinde denetimlerin santral işletmesi sürerken yapılabildiğini aktaran Yılmaz, üretim kesintilerinin ya tamamen ortadan kalktığını ya da çok kısa sürelerle sınırlı kaldığını söyledi. - Teknoloji yurtdışına ihraç ediliyor Werover Kurucu Ortağı Kazım Çağlar Erat da Türkiye'de geliştirilen ve HES'lere özel birçok ekonomik ve güvenlik sorununa çözüm getiren bu teknolojinin yurt dışında da ilgi gördüğüne dikkati çekerek, Almanya başta olmak üzere farklı ülkelerde su altı robotik çözümlere yönelik ihracat gerçekleştirdiklerini kaydetti. Klasik denetim yöntemlerinin uzun planlama, su tahliyesi ve ağır ekipman gerektirdiğini ve HES tünellerinde zamanla oluşan sediment birikimlerinin enerji verimini doğrudan etkilediğini belirten Erat, "Sediment birikiminin erken tespitiyle enerji dönüşüm kayıplarının yüzde 10'a kadar önlenmesi mümkün." ifadelerini kullandı. Erat, su altı robotlarıyla yapılan denetimlerin haftalar yerine bir gün içinde tamamlanabildiğini belirterek, 14 kilometrelik bir enerji tünelinin denetiminin bir günde gerçekleştirilebildiğini söyledi. Werover'ın 2021'den bu yana Türkiye'de aktif olarak hizmet verdiğini kaydeden Erat, erken hasar tespitinin plansız duruşların ve büyük arızaların önüne geçtiğini, bunun da enerji arz güvenliğine katkı sağladığını ifade etti.